Sabahları Yataktan Kalkmakta Zorlanıyorum Bu Depresyon mu?
“Sabahları Kalkamıyorum” demek ne anlatır?
Sabah kalkamamak, modern hayatın en sık şikâyetlerinden biri. Bazen uyku borcu, bazen yoğun tempo, bazen de ekran maruziyeti nedeniyle olur. Ama bazı insanlar bunu şöyle tarif eder: “Alarm çalıyor, gözüm açılıyor ama sanki vücudum kilitli… kalkmak dev bir işe dönüşüyor.” İşte bu tarif, sadece yorgunluktan farklı bir şey anlatabilir.
Burada iki önemli ayrım var: “Kalkmak istemiyorum” ile “kalkamıyorum” aynı şey değil. İstemezsin ama kalkarsın; kalkamıyorsan günlük yaşam aksar. Depresyonda sık görülen şey, enerjinin ve motivasyonun düşmesiyle birlikte sabahların ağırlaşmasıdır.
Depresyonda sabahlar neden daha ağır olabilir?
Depresyonda biyolojik ritimler etkilenebilir. Uyku kalitesi bozulur, kişi dinlenmiş hissetmez. Bazılarında sabaha karşı uyanma olur, bazılarında uyku uzar ama yine de yorgunluk geçmez. Sabah saatlerinde karamsarlığın artması (gün içinde nispeten hafifleyip akşama doğru artıp-azalması) bazı depresyon tablolarında görülebilir.
Peki her sabah zorlanması depresyon mu?
Hayır. Bunu “depresyon” etiketiyle hemen açıklamak doğru değil. Aşağıdaki nedenler de benzer şikâyet yapabilir: düzensiz uyku saatleri, demir/B12 eksikliği, tiroid problemleri, kronik stres, tükenmişlik, kaygı bozukluğu, yoğun kafein/alkol kullanımı, gece geç saatte ekran. Yani önce tabloyu bir bütün olarak görmek gerekir.
Şu noktada basit bir kontrol listesi işe yarar. Aşağıdakiler sabah kalkma zorluğuna eşlik ediyorsa depresyon olasılığı daha anlamlı hale gelir:
- Keyif aldığın şeylerden uzaklaşma
- Gün içinde sürekli enerji düşüklüğü
- Umutsuzluk ya da değersizlik düşüncelerinin artması
- Konsantrasyon ve dikkat azalması
- Sosyal geri çekilme
Bu listeyi “tanı” koymak için değil, “değerlendirme gerekir mi?” sorusuna yaklaşmak için kullan.
Günlük hayatın neresi etkileniyor?
Sabah kalkamamak işlevselliği vurduğunda sinyal güçlenir. İşe geç kalma, derse devam edememe, randevuları iptal etme, öz bakımın aksaması gibi sonuçlar varsa bu durum “geçici yorgunluk” sınırını aşmış olabilir.
Kadıköy ve Suadiye bölgesinde çalışan/okuyan danışanlarda en sık gördüğümüz şey, sabah zorlanmasının bir süre sonra suçluluk yaratmasıdır: “Yine geç kaldım”, “Yine yapamadım.” Bu suçluluk depresif döngüyü besleyebilir.
Ne zaman destek almak mantıklı olur?
Sabah kalkamama 2–3 hafta boyunca sürüyorsa, eşlik eden belirtiler artıyorsa ve kişi kendi düzenlemeleriyle (uyku saatini düzeltmek, kafeini azaltmak, yürüyüş, rutin kurmak) belirgin fayda görmüyorsa, profesyonel değerlendirme faydalı olur.
Uzm. Dr. Turan Çetin gibi bir psikiyatristle görüşmek, “Bu depresyon mu, kaygı mı, tükenmişlik mi, yoksa tıbbi bir neden mi?” ayrımını sağlıklı biçimde yapmaya yardımcı olur. Çünkü doğru tedavi, doğru değerlendirmeyle başlar.
İlk adımda neler yapılır?
Görüşmede uyku düzeni, gün içi enerji, iştah, stres faktörleri, kaygı belirtileri, geçmişte benzer dönemler, aile öyküsü ve yaşam ritmi ele alınır. Gerekirse kan tetkikleri (aile hekimi/dahiliye ile) yönlendirmesi de yapılabilir; çünkü bazen tablo karma olabilir.
İyileşme nasıl görünür?
Sabah kalkmak bir günde “kolay” olmaz; ama tedaviyle genelde şu sırayla düzelme görülür: önce uyku kalitesi toparlanır, sonra enerji artar, ardından motivasyon ve keyif alma geri gelir. Bu süreç kişiye göre değişir ama “yavaş yavaş düzelme” depresyonda oldukça tipiktir.