Depresyon Belirtileri Nelerdir? Ne Zaman Psikiyatriste Başvurmalı?

Depresyonu “moral bozukluğu”ndan ayıran şey ne?

Herkes zaman zaman üzülür, keyifsiz olur, hayat ağır gelir. Bu insan olmanın bir parçası. Depresyon ise çoğu zaman “benim karakterim böyle” diye açıklanabilecek bir durum değildir; duygu durumunu, düşünce şeklini, bedeni ve günlük yaşamı birlikte etkileyen bir tabloya dönüşür. En önemli fark, bu halin süreklilik kazanması ve kişinin işlevselliğini yavaş yavaş azaltmasıdır.

Depresyon dediğimizde çoğu kişinin aklına ağlamak, yataktan kalkamamak gelir. Bunlar olabilir ama her zaman böyle görünmez. Bazı kişiler “hüzün” yaşamaktan çok, sanki içi boşalmış gibi hisseder. Bazıları daha sık öfkelenir, daha tahammülsüz olur. Özellikle genç erişkinlerde sinirlilik, motivasyon kaybı ve içe kapanma daha belirgin olabilir.

Depresyon belirtileri nasıl başlar?

Depresyon çoğu zaman bir anda “başlamaz”; küçük sinyallerle gelir. Önce uyku bozulur, kişi sabahları daha yorgun kalkar. Sonra eskiden severek yaptığı şeyler anlamsızlaşır. Arkadaş görüşmeleri azalır. İşte/okulda odaklanmak zorlaşır. “Bir süre dinlensem geçer” denir ama geçmez; çünkü sadece yorgunluk değildir. Bu süreç devam ederse kişi kendine dair olumsuz yorumlar yapmaya başlayabilir: “Ben zaten beceremiyorum”, “Benden bir şey olmaz”, “Her şey daha kötüye gidecek.”

Depresyon belirtilerini 4 ana başlıkta düşünmek çoğu zaman daha anlaşılır olur: duygu, düşünce, beden ve davranış.

Duygusal belirtiler

Depresyonda en sık görülen şey çökkün duygu durumdur. Kişi kendini günün büyük bölümünde mutsuz, boşlukta, isteksiz hissedebilir. Ama burada “mutsuzluk” tek ölçüt değildir. Bazı kişilerde duygular donuklaşır; ne mutlu ne mutsuz… sanki hiçbir şey “değmiyor” gibidir. Bu durum bir süre sonra ilişkileri de etkiler.

Düşünce belirtileri

Depresyon düşünceyi karartır. Kişi kendini olduğundan daha başarısız, daha değersiz algılayabilir. Geleceğe dair umut azalır. En basit kararlar bile zorlaşır. Konsantrasyon düşebilir, unutkanlık artabilir. Bu noktada önemli olan şudur: Bu düşünceler “gerçek” gibi hissedebilir ama çoğu zaman depresyonun ürettiği bir filtredir.

Bedensel belirtiler

Depresyon bedende de yaşanır. Uyku düzensizliği, iştah değişikliği, enerji kaybı, halsizlik, baş ağrısı, kas gerginliği, mide şikâyetleri görülebilir. Bazı kişiler “hiçbir şey yapmadım ama çok yoruldum” der. Bu cümle aslında depresyonu çok iyi anlatır: Bedensel enerji düşer, yaşam ağırlaşır.

Davranışsal belirtiler

İnsanlar yavaş yavaş geri çekilir. Telefonlara dönmemek, randevuları ertelemek, hobilere ara vermek, evden çıkmak istememek sık görülür. İşlevsellik bozuldukça suçluluk artar, suçluluk arttıkça kaçınma artar; böylece bir döngü oluşur.

Aşağıdaki küçük tablo, “geçici zorlanma” ile “değerlendirme gerektiren tablo” arasındaki farkı sade şekilde özetler:

Ne zaman profesyonel destek düşünülmeli?

Burada sihirli bir “tek belirti” yok. Ama şu üç soru iyi bir pusula olur: “Bu hal ne kadar sürdü?”, “Günlük yaşamımı ne kadar etkiliyor?”, “Kendi çabamla toparlanabiliyor muyum?” Eğer iki haftayı geçen bir süreç varsa, iş/okul performansı belirgin düşüyorsa, ilişkilere yansıyorsa ve kişi kendini giderek daha yalnız/çaresiz hissediyorsa, bir uzmanın değerlendirmesi faydalı olur.

Kadıköy–Suadiye hattında yaşayan birçok kişi için ulaşılabilir bir psikiyatri desteği almak, “büyümeden ele almak” açısından önemli olabilir. Uzm. Dr. Turan Çetin’in kliniğine başvuran danışanlarda da sık görülen şey, “keşke daha önce gelseydim” cümlesidir; çünkü erken dönemde yapılan müdahale çoğu zaman daha hızlı rahatlama sağlar.

İlk görüşmede ne olur?

İnsanlar genelde “İlaç mı yazılacak?” kaygısıyla gelir. Oysa ilk görüşme çoğu zaman bir tanı koymaktan önce, tabloyu anlamaya yöneliktir. Belirtiler ne zaman başladı, stres faktörleri neler, uyku-iştah nasıl, geçmişte benzer dönemler oldu mu, aile öyküsü var mı, günlük işlevsellik nasıl… Bunlar konuşulur. Gerekirse depresyonla sık birlikte görülen kaygı belirtileri de değerlendirilir.

Depresyon tedavi edilebilir mi?

Evet. Depresyon tedavi edilebilir bir durumdur. Tedavi kişiye göre planlanır. Bazı kişilerde psikoterapi ön planda olur, bazı kişilerde ilaç tedavisi gerekebilir, bazen ikisi birlikte daha etkili olur. Ama hedef “sadece mutsuzluğu azaltmak” değil; kişinin yeniden işlevsel, dengeli ve kendine yakın bir hayata dönmesidir.