Panik Atak Neden Olur? Panik Atak ile Panik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?

Panik Atak Neden Olur? Panik Atak ile Panik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?

Panik atak nedir?

Panik atak, yoğun bir korku veya rahatsızlık hissinin kısa bir süre içinde belirgin şekilde artmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Atak sırasında kişi yaşadığı bedensel ve zihinsel belirtileri çok yoğun algılayabilir.

Kalp çarpıntısı, nefes almakta zorlanma, göğüste sıkışma, terleme, titreme, baş dönmesi, mide rahatsızlığı, uyuşma veya karıncalanma gibi fiziksel belirtiler görülebilir.

Bunlara kontrolü kaybetme, bayılma, çıldırma veya ölme korkusu gibi düşünceler de eşlik edebilir.

Panik atak sırasında yaşanan belirtiler gerçek ve yoğun olsa da kişi bunları bazen ciddi bir fiziksel hastalığın işareti olarak yorumlayabilir. Bu nedenle ilk kez yaşanan veya alışılmadık şiddetteki belirtilerde tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.

Panik atak sırasında vücutta ne olur?

Panik atak sırasında bedenin tehdit karşısındaki doğal alarm sistemi devreye girer.

Gerçek bir tehlike olmasa bile beyin bir durumu tehdit olarak algıladığında kalp atışları hızlanabilir, nefes alışverişi değişebilir, kaslar gerilebilir ve kişi daha dikkatli ve tetikte hale gelebilir.

Bu tepkiler aslında bedenin tehlikeye karşı hazırlanmasını sağlayan sistemin bir parçasıdır. Ancak panik atakta bu alarm tepkisi ortada açık bir tehlike olmadan veya kişinin yaşadığı durumla kıyaslandığında çok daha yoğun biçimde ortaya çıkabilir.

Özellikle bedensel belirtilerin fark edilmesi, kişinin bunları tehdit olarak yorumlamasına ve korkunun daha da artmasına neden olabilir.

Örneğin kalp çarpıntısını fark eden bir kişi “Kalbimde bir sorun var” diye düşünebilir. Bu düşünce kaygıyı artırdıkça kalp atışları ve diğer bedensel belirtiler daha da belirgin hale gelebilir.

Böylece belirti → tehdit olarak yorumlama → artan korku → daha fazla bedensel belirti şeklinde bir döngü oluşabilir.

Panik atak neden olur?

Panik atağın tek bir nedeni yoktur. Biyolojik yatkınlık, yoğun stres, yaşam olayları, kaygı düzeyi ve kişinin bedensel duyumlarını yorumlama biçimi gibi birçok etken bir arada rol oynayabilir.

Bazı kişilerde ilk panik atak yoğun stres veya önemli bir yaşam değişikliği döneminde ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde ise belirgin bir neden yokmuş gibi görünen bir anda başlayabilir.

Uykusuzluk, yoğun kafein tüketimi, bazı maddelerin kullanımı veya fiziksel sağlıkla ilgili durumlar da çarpıntı, baş dönmesi ve benzeri belirtilere yol açabilir. Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan belirtilerin yalnızca psikolojik olduğu varsayılmamalıdır.

Panik atak ile panik bozukluk aynı şey midir?

Hayır.

Panik atak bir belirti veya yaşantıdır; panik bozukluk ise tekrarlayan panik ataklarla ilişkili bir psikiyatrik bozukluktur.

Bir kişi hayatının herhangi bir döneminde tek bir panik atak yaşayabilir ve daha sonra başka bir atak geçirmeyebilir.

Panik bozuklukta ise tekrarlayan panik atakların yanı sıra kişinin yeni bir atak yaşama konusunda sürekli kaygı duyması veya atakların olası sonuçlarıyla ilgili belirgin bir endişe geliştirmesi söz konusu olabilir.

Kişi bu nedenle davranışlarını değiştirmeye, bazı yerlere gitmemeye veya belirli durumları yaşamaktan kaçınmaya başlayabilir.

Örneğin daha önce rahatlıkla kullandığı toplu taşıma araçlarından uzaklaşabilir, yalnız kalmaktan kaçınabilir veya kalbinin hızlı atabileceği düşüncesiyle egzersiz yapmayı bırakabilir.

Bu noktada sorun yalnızca panik atağın kendisi olmaktan çıkar ve kişinin yaşam alanı giderek daralmaya başlayabilir.

Panik atak neden tekrar eder?

İlk panik ataktan sonra kişi yaşadığı belirtilere karşı daha duyarlı hale gelebilir.

Kalbinin hızlanması, nefesinin değişmesi veya başının dönmesi gibi normal bedensel duyumları daha yakından takip etmeye başlayabilir. Bu belirtiler yeniden fark edildiğinde “Yine panik atak geçiriyorum” düşüncesi ortaya çıkabilir.

Bu düşünce korkuyu artırdığında bedenin alarm sistemi yeniden devreye girebilir ve belirtiler daha yoğun hale gelebilir.

Dolayısıyla zaman içinde kişi yalnızca panik ataktan değil, panik atağın yeniden gelmesinden de korkmaya başlayabilir.

Panik atak geçiren herkes kaçınmaya başlar mı?

Hayır.

Bazı kişiler panik atağın ardından günlük yaşamlarına devam edebilir. Bazı kişiler ise yeni bir atak yaşama korkusu nedeniyle belirli yerlerden, kişilerden veya durumlardan uzaklaşmaya başlayabilir.

Kaçınma kısa vadede kişiye rahatlama sağlayabilir. Ancak kişi korktuğu durumdan her uzaklaştığında “Oraya girseydim baş edemezdim” düşüncesi güçlenebilir.

Bu nedenle zaman içinde kaçınılan durumların sayısı artabilir.

Örneğin önce yalnızca kalabalık ortamlardan kaçınan bir kişi, daha sonra alışveriş merkezlerine, toplu taşıma araçlarına, uzun yolculuklara veya evden uzaklaşmaya da çekinebilir.

Panik bozukluk nasıl değerlendirilir?

Panik bozukluk değerlendirilirken yalnızca panik atakların olup olmadığına bakılmaz.

Atakların ne zaman başladığı, ne sıklıkta yaşandığı, kişinin atak sonrasında ne düşündüğü, yeni bir atak yaşama korkusunun ne kadar yoğun olduğu ve günlük yaşamını nasıl etkilediği değerlendirilir.

Ayrıca belirtilerin başka bir psikiyatrik durum, kullanılan bir madde veya fiziksel bir sağlık sorunuyla ilişkili olup olmadığı da göz önünde bulundurulur.

Bu nedenle panik atak yaşayan kişinin kendi kendine tanı koyması yerine profesyonel değerlendirme alması önemlidir.

Panik atak tedavi edilebilir mi?

Panik atak ve panik bozukluk tedavi edilebilir durumlardır.

Tedavi yaklaşımı kişinin yaşadığı belirtilere, atakların sıklığına, kaçınma davranışlarına ve eşlik eden diğer sorunlara göre değişebilir.

Psikoterapi, özellikle panik belirtilerinin ortaya çıkmasına ve sürmesine katkıda bulunan düşünce ve davranış döngülerinin ele alınmasında önemli bir yere sahiptir.

Bazı durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de önerilebilir. Tedavinin nasıl planlanacağı kişinin değerlendirilmesi sonrasında belirlenir.

Amaç yalnızca panik atakların ortadan kalkması değil, kişinin bedensel belirtilerini daha sağlıklı yorumlayabilmesi, korku ve kaçınma döngüsünün azalması ve günlük yaşamını yeniden özgürce sürdürebilmesidir.

Panik atak sırasında ne yapılabilir?

Panik atak sırasında yaşanan belirtiler oldukça yoğun olabilir. Bu sırada kişinin öncelikle bulunduğu ortamın güvenli olduğundan emin olması önemlidir.

Belirtilerin korkutucu olması, mutlaka tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Ancak özellikle ilk kez yaşanan, alışılmadık veya çok şiddetli göğüs ağrısı, bayılma gibi belirtilerde fiziksel nedenlerin dışlanması için tıbbi değerlendirme gerekir.

Daha önce panik atak tanısı almış bir kişinin ise kendisi için oluşturulmuş tedavi planına uygun hareket etmesi önemlidir.

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Panik ataklar tekrarlıyorsa, yeni bir atak yaşama korkusu günlük yaşamı etkiliyorsa veya kişi belirli yerlerden ve durumlardan kaçınmaya başladıysa profesyonel destek alınması önemlidir.

Özellikle kişinin yaşam alanı giderek daralıyor, işe veya okula gitmek zorlaşıyor ya da sosyal ilişkiler etkileniyorsa belirtilerin kendi kendine geçmesini beklemek yerine değerlendirme yapılması daha uygun olabilir.

Panik atak yaşamak kişinin kontrolünü kaybettiği veya “zayıf” olduğu anlamına gelmez. Panik belirtileri anlaşılabilir ve tedavi edilebilir bir döngü içinde ortaya çıkabilir.

Not: Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tanı veya tedavi yerine geçmez. Panik atağa benzer belirtiler bazı fiziksel sağlık sorunlarında da görülebileceğinden, özellikle ilk kez yaşanan veya alışılmadık belirtilerde tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.